A A A

Walory turystyczne Polski

Kraj nasz posiada wiele walorów turystycznych, interesu- jących turystę pieszego. Aby go bliżej z nimi zapoznać wy- mieniono niektóre ciekawe obiekty przy charakterystykach poszczególnych regionów, inne omówiono szerzej w rozdziale pt. „Kultura w turystyce". Tu natomiast dokonano próby usystematyzowania walorów turystycznych Polski i podkre- ślono najciekawsze z nich. Środowisko przyrodnicze. O jego walorach świadczą zespoły krajobrazowe charakterystyczne dla danego terenu lub oso- bliwości przyrody. Do najciekawszych zespołów krajobrazo- wych zalicza się krajobrazy górskie (np. widok z Głodówki na Tatry, Obwodnica Bieszczadzka, przełom Dunajca w Pie- ninach), ale i na nizinach spotyka się wiele pięknych kraj- obrazów m.in. na „Szlaku Orlich Gniazd" czy na „Szlaku Nadmorskim". Osobliwości przyrody wiążą się z rzadkimi okazami świata zwierzęcego, flory i przyrody nieożywionej. Wszystkie one są z reguły pod ochroną prawną (patrz roz- dział pt.: „Kultura w turystyce"). Tradycyjną kulturę ludową spotkać można w folklorze, obrzę- dach ludowych, dziełach ludowej sztuki plastycznej i relik- tach ludowej kultury materialnej. W czasie pieszych wędró- wek mamy doskonałą okazję poznać je szczególnie w tych regionach, w których ludność wiejska w dni świąteczne ubiera się w tradycyjne, rzadko już spotykane stroje ludowe (np. na Podhalu, Kurpiach, w Łowickiem, na Śląsku — strój roz- barski w okolicach Bytomia i strój opolski). Często w ośrodkach twórczości ludowej można zobaczyć wy- roby rzemiosła ludowego i różnego rodzaju zdobnictwo. Na przykład na Kurpiach (woj. warszawskie i białostockie) poza strojami ludowymi napotka się wycinankarstwo, tkactwo i zdobnictwo; w Łowickiem (woj. łódzkie) poza strojami lu- dowymi, tkactwo, wycinankarstwo, ceramikę i zdobnictwo, szczególnie wnętrz mieszkalnych; w Kieleckiem stroje ludowe i tkactwo (okolice Bodzentyna i Opoczyńskie), ceramikę (Iłża); w Sieradzkiem (woj. łódzkie) stroje ludowe, tkactwo, hafciar- stwo i ceramikę; na Śląsku Cieszyńskim (Istebna — Konia- ków) stroje ludowe, tkactwo, koronkarstwo i rzeźbę ludową; na Podhalu — wszystkie dziedziny folkloru i sztuki ludowej. Nie sposób wyliczyć tu wszystkich ośrodków twórczości ludo- wej, gdyż jest ich dużo; wystarczy powiedzieć, że wszystkie niemal regiony takie ośrodki sztuki ludowej posiadają. Warto więc czasami zaglądać w czasie wędrówki do wiejskfch chat i mieć oczy szeroko otwarte. Kultura materialna. Składają się na nią przedmioty ruchome i nieruchome, dawne i współczesne mające wartości histo- ryczne, naukowe i artystyczne. Pominięto tu celowo poważną grupę dóbr kultury, w skład której wchodzą zabytki archi- tektury, ponieważ poświęcono im duży fragment w rozdziale „Kultura w turystyce". Z innych grup chcemy zasygnalizować najciekawsze i godne zobaczenia podczas wędrówki. — Obiekty archeologiczne to nie tylko unikalny na miarę światową zespół prasłowiańskiego grodziska w Biskupinie (woj. bydgoskie), ale i wiele innych grodzisk, cmentarzysk i kurhanów, nieraz sprzed tysięcy lat, często znajdujących się w małych miejscowościach, jak m. in. grodziska wczesno- średniowieczne w Santoku (pow. gorzowski), Chlewni (pow. grodziskomazowiecki), Szeligach (pow. płocki), Czudcu (pow. rzeszowski), Gieczu (pow. średzki) i w Białej Górze (pow. sztumski); cmentarzyska kultury łużyckiej w Rogowie (pow. toruński), Bąkowie Dolnym (pow. łowicki) i Nochowie (pow. śremski); osada neolityczna w Ćmielowie (pow. opatowski); ośrodek garncarski z okresu wpływów rzymskich w Igołomii (pow. proszowicki) itd. V !— Cenne dzieła sztuki znajdują się nie tylko w muzeach i dużych miastach, jak m. in. słynny ołtarz Wita Stwosza w Kościele Mariackim w Krakowie, ale także rozsiane są po niewielkich miejscowościach, jak słynna polichromia śred- niowieczna w kościółku zbójnickim w Dębnie (pow. nowo- tarski). — Pamiątki historyczne, związane z ważnymi wydarzeniami historycznymi, z których wiele łączy się z chwałą oręża polskiego na przestrzeni wieków, jak np. pola bitew pod Grunwaldem (woj. olsztyńskie), Cedynią (woj. szczecińskie), Rys. 1. Pomnik-mauzoleum w Studziankach Płowcami (woj. bydgoskie), pod Raszynem (woj. warszawskie), pod Studziankami (woj. kieleckie), nad Odrą (Siekierki i Goz- dowice — woj. szczecińskie), pod Świnią Górą (woj. kielec- kie), pod Wojda (woj. lubelskie) czy Polichnem (woj. łódzkie). Wszystkie te miejsca upamiętniono pomnikami, obok nie- których pól bitew znajdują się cmentarze wojenne. Do tej grupy należą także obiekty związane z martyrologią narodu polskiego m.in. hitlerowskie obozy zagłady: w Oświę- cimiu (woj. krakowskie), na Majdanku (woj. lubelskie), w Tre- blince (woj. warszawskie), w Żaganiu (woj. zielonogórskie) i w Rogoźnicy (woj. wrocławskie) oraz miejsca masowych egzekucji dokonanych przez hitlerowców: m. in. w Giełczynie (pow. łomżyński), w Kcyni (pow. szubiński), w Ocyplu (pow. starogardzki), w Blachowni (pow. częstochowski), w Michnio- wie (pow. kielecki), w Starej Wsi (pow. limanowski) i w Okrągliku (pow. łódzki). — Obiekty techniki i kultury materialnej, a m. in. stare ko- palnie (np. sztolnia Czarnego Pstrąga w Tarnowskich Górach) czy stare huty (jak np. w Samsonowie), a także dawne środki transportu, narzędzia itp. Wszystko to już zabytki, warto im się przyjrzeć w razie napotkania podczas wycieczki czy wędrówki. — Muzea — bogate składnice skarbów narodowych, m. in. Muzeum Narodowe w Warszawie z oddziałami terenowymi (6 oddziałów), czy Muzeum Narodowe w Poznaniu (również, 6 oddziałów), Państwowe Zbiory Sztuki na Wawelu, muzea specjalistyczne jak Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie czy Muzeum Poczty i Telekomunikacji wę Wrocławiu, a także wiele muzeów mniejszych, regionalnych w wielu miastach, część z nich jest w gestii PTTK, a powstały dzięki wysił- kowi społecznych działaczy turystycznych. Jest ich ogółem około 250, wszystkie godne odwiedzenia. Współczesne osiągnięcia człowieka uwidaczniają obiekty współczesnej gospodarki, techniki, nauki i kultury. Warto Rys. 2. Kombinat metalurgiczny im. W. Lenina w Nowej Hucie zwrócić uwagę na interesujące dla turysty zakłady prze- mysłowe, nieraz potężne kombinaty produkcyjne o rzadko spotykanych urządzeniach. Wiele z nich jest udostępnionych dla zwiedzających. Ciekawsze zakłady wymieniono przy cha- rakterystyce regionów. Podobne walory posiadają współ- czesne obiekty użyteczności publicznej, jak np.: Stadion Śląski i Wojewódzki Park Kultury i Wypoczynku w Chorzo- wie, Pałac Kultury i Nauki, Stadion Dziesięciolecia i zespół Domów Towarowych „Centrum" w Warszawie. Wymienić także należy nowoczesne budownictwo mieszkaniowe i nowe osiedla, np. osiedle „Sady Żoliborskie" w Warszawie, falowce i „Osiedle Młodych" w Gdańsku oraz miejskie rozwiązania komunikacyjne: trasy W—Z i N—S w Warszawie i ronda z podziemnymi przejściami w Katowicach, Warszawie i Gdańsku.